على اصغر شميم
87
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
ايران برگزيد و او را مأمور نمود كه با مردم نواحى متصرفه روسيه در قفقازيه در باب تمايل ايشان به تابعيت روسيه با ايران مذاكره كند . سپس سفير ايران را مرخص كرد و او به همراهى ژنرال يرمولف عازم ايران شد . سفير ايران و سفير فوق العادهى روسيه در اواخير سال 1232 هجرى قمرى ( 1817 ميلادى ) در چمن سلطانيه به حضور شاه رسيدند و يرمولف نامهها و هدايايى را كه از طرف تزار روس همراه آورده بود ، به شاه تقديم كرد . « 1 » از پيشنهادهاى سفير روسيه يكى اين بود كه چون دولت روسيه با عثمانى داخل در جنگ شده است ، ايران با روسيه عليه عثمانى متحد شود و يا لااقل از اتحاد با عثمانى بر ضد روسيه امتناع ورزد . دوم آنكه مردم خوارزم و خيوه و بخارا به كاروانهاى روسى آزار مىرسانند ؛ يا دولت ايران آنان را سركوب كند و يا اجازه دهد سپاه روسيه از راه گرگان بدانجا حمله برد و ياغيان را سركوب نمايد . سوم آنكه دولت روسيه در گيلان كنسول دائمى داشته باشد . چهارم آنكه براى حدود طالش و توقف نمايندگان گمركى طرفين در آن حدود نظريه قطعى اظهار كند . « 2 » فتحعلى شاه تشكيل كنسولگرى روسيه را در گيلان صريحا رد كرد و تعيين حدود طالش را نيز به آمدن سفير ديگرى از طرف روسيه به ايران موكول ساخت و در باب اتحاد با روسيه بر ضد عثمانى جواب مبهمى داد و دربارهى خوارزم اظهار كرد كه « عبور سپاه روسيه از استرآباد در فصول مقرره عهدنامهى گلستان ذكر نشده و راه دادن سپاه روسيه در آن ملك امتناع دارد و تعيين لشكر ما بر سر خوارزم در صورتى است كه هرات و بلخ و بخارا ضميمهى ممالك محروسه ما باشد تا لشكر ايرانى به آسانى به رزم خوارزم تواند پرداخت » . و مقصود فتحعلى شاه آن بود كه نظر مساعد و كمك روسيه را براى تصرف مجدد هرات و افغانستان شمالى جلب كند . يرمولف پس از انجام مأموريت خود به تفليس بازگشت و سال بعد ( 1233 هجرى )
--> ( 1 ) - از جمله هداياى شاهانه پيل و هودجى از زراحمر بود كه استادان صاحب صناعت بدايع كار در جانب يسار آن تركيب ساعتى به كار برده بودند كه چون با كليد آن را كوك كردندى اعضاء و جوارح پيل زرين بمانند پيل زنده متحرك اظهار حركت طبيعى نمودى و اجزاى آن به حركت قسرى در جنبش بودى و نغمات دلكش و مقامات خوش از جوف آن برآمدى و بر ديدهء بينندگان و گوش شنوندگان آن حركت و اهتزاز نغمات و آواز جلوات وافره كردى « از روضة الصفاى ناصرى » . ( 2 ) - يرمولف ضمن پيشنهادهاى خود به فتحعلى شاه از شاه ايران خواست كه افسران روسى براى تعليم سپاه در ارتش ايران به خدمت گماشته شوند ولى شاه اين درخواست را در كرد .